Abd’nin İran’a Yönelik Yeni Yaptırımları! Türkiye Ekonomisini Nasıl Etkilenecek?

ABD’nin İran’a ölümcül yaptırımları sadece İran’ı değil, Türkiye ve Hindistan’ı da oldukça sert etkileyecek! Dahası bu dış gelişme, iç meselemiz haline geleceği günler yakın!

  • ABD geçtiğimiz yıl İran ile 2015’de imzaladığı Nükleer Anlaşma’dan çekilmesinden sonra İran’a karşı ağır yaptırımlar uygulayacağını Dünya’ya deklare etmişti.
  • İlk etapta 4 Mayıs 2019, ikinci etapta 4 Kasım 2019 aşama aşama yaptırımlarını uygulamaya başladı. Son aşamada kim ki İran’dan petrol, doğal gaz alır, para ve değerli maden ticareti yaparsa karşısında beni bulur dercesine uygulamaya koydu.
  • Kasım ayında yaptırım öncesi bazı ülkelerin alternatif pazar sıkıntısı olacak, kış ayları diyerek; İtalya, Yunanistan, TÜRKİYE, Hindistan, Çin, Tayvan, Japonya, Güney Kore ülkelerine 6 ay geçici muafiyet tanıdı. 6 ay daha alışveriş yapın ve yeni pazar bulun.
  • AB bu tek taraflı yaptırımdan ekonomik olarak etkilenmemek adına; Fransa – Almanya – İngiltere ortaklığıyla ticaret için “Özel Amaçlı Araç” adını verdikleri finansal çözüm buldular. Ama bir türlü işlemedi!
  • Üstelik AB üyesi Yunanistan ve İtalya, ABD tarafından İran ile ticaret yasaklanmamasına rağmen İran’dan petrol ve doğal gaz alımını kestiler. Çünkü İran ile ticaret yaparken ABD’yi karşılarına almak istemediler!
  • Mayıs ayı yaklaştıkça ABD bu 8 ülke için muafiyetini sürdürecek mi diye düşünüldü! Beklenen açıklama bugün geldi! MUAFİYETLER KALDIRILIYOR!
  • ABD Dışişleri Bakanı Pompeo: “Sağlanan fayda alınacak risklere değmez!” “İran’dan petrol alımını sıfırlayacağız. Bu sürecin ötesine geçecek hiçbir petrol muafiyet olmayacak. Nokta” diyerek açıkça küresel ticareti tehdit etti!
  • Daha sonra ABD Dışişleri Bakanlığı İran Özel Temsilcisi Brian HOOK Türkiye ile ilgili gelen soruyu cevaplayarak; “Bu konuda başından beri çok açık olduk. Ülkelere İran’la petrol ticaretini azaltmaları konusunda zaman tanıdık” dedi.
  • Hook; “Amerika’nın “yaptırım uygulanabilir her türlü davranışa yaptırım uygulayacağının” mesajını verdi. Peki Türkiye ne yaptı?
  • Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu Twitter’dan tweet atarak dayatmalar kabul edilemez dedi.
  • Peki şimdi ne olacak? ABD’nin Türkiye ile ilişkileri nasıl şekillenecek? Türkiye İran’dan petrol ve doğal gaz alımına devam edecek mi? Eğer 7 gün içinde yeni bir pazar bulamazsa almak zorunda! Zira Türkiye İran’a yüzde 55 oranında petrol ve doğal gaz bağımlısı!
  • Bu aslında basit petrol ve doğal gaz alımı değil! Dış politikada yönümüzü çizeceğimiz bir durum! Üstelik Türkiye ve Hindistan bu konuda benzer bir durumda!
  • ABD’nin bu tek taraflı yasağı hiç bir ülke için bağlayıcı olmasa da tüm ülkeler için ABD ile ilişkileri yüzünden bağlayıcı! Alırsınız ama sonucuna katlanırsınız dercesine.
  • Peki ihtimaller neler? A- CAATSA Yasası 231. madde uygulanabilir. B- Küresel Magnistky Yasası C- Özel ve kademeli yaptırımlar. ABD yasalarına göre Trump yönetimi bunu uygulayabilir. Zaten AB bunu bildiği için İran ile ticareti kesti!
  • İran, Kasım ayından bu yana petrol satışları yüzde 60 oranında düştü! Bütçesinde 10 milyar dolar açık oluştu! Eğer bu yasak tüm ülkeler tarafından uygulanırsa İran ekonomik olarak batacaktır!
  • İran’a yaptırımdan 8 ülkenin muafiyeti kaldırıldı açıklamasından hemen sonra küresel piyasalarda ham petrol fiyatları da yüzde 3 arttı! Bu demek oluyor ki dolar da bizim ülkemizde artacak.
  • Türkiye en son geçen Ağustos ayında sadece 3 hafta Rahip Brunson krizi yaşamış, dolar fırlamış, ekonomi büyük bir çıkmaza girmiştir! Sonuçta Türkiye ABD için müttefiktir. İran ile mücadele ederken dost demese de bir müttefikini İran’a itmez!
  • ABD, Türkiye İran ile ticareti kesmese de hemen yaptırım uygulamaz! Önce diplomatik uyarı, sonra Trump’ın tweetleriyle Türkiye’ye mesaj verilir. Her uyarının şiddeti ve dozajı farklı olacağından ekonomi de izdüşümü radikal olabilir.
  • Türk ekonomisinin kırılganlığını ortaya çıkaracak bu hamleler ile Türkiye’nin İran’dan petrol alımını kesmesini hedefleyecek! Peki alternatif olarak ne sunacak?
  • Türkiye için İran dışında petrol ve doğalgaz pazarları; – Rusya – Irak – Suudi Arabistan – BAE – Katar Zaten Pompeo açıklamasında BAE ve S. Arabistan’ı adres gösterdi.
  • Irak mantıklı bir tercih gibi gözükse de Türkiye artık Barzani’den değil Irak Merkezi Hükümeti’nden petrol almak zorunda! Zira Barzani’nin petrolü uluslararası hukuk açısından 2017 referandumu sonrası “Çalıntı Irak Petrolü” muamelesi görülebilir. (Bu mevzu uzun…)
  • Rusya ise ABD için İran’a göre mantıklı bir tercih olsa da orta vadede realist bir tercih olmadığı aşikar.
  • Şimdi böylesine bir kriz ya da yaptırım demiyorum. Söylem de ne olacak? Keza en son ABD, Türkiye’ye Kıbrıs Barış Harekatı sonrası 5 Ocak 1975’de ambargo uygulamıştı, meşhur petrol kuyrukları… Ecevit hükümeti Kıbrıs’ın bedelini ambargo sonrası iktidardan düşerek ödedi!
  • Türkiye sadece İran meselesi değil, S-400 meselesi ile de ABD ile ayrışıyor! Üstüne üstlük Suriye/ PYD mevzusu da var!
  • Bu noktada Türkiye ne yapar kestirmek zor! Ama tahminlerimizi buraya not düşelim!
  • Türkiye ilk etapta İran yaptırımlarını tanımama eğilimine gidecek! Zira başka alternatifi halen yok! Yeni petrol ve doğalgaz alternatifi gerekiyor!
  • Fakat Mayıs ayı Türk diplomasisi için kırılma ayıdır! İran yüzünden ambargo söylentisi bile dolarda kur şoku, ekonomide küçülmeyi tetikler!
  • Bu durumda kapalı kapı diplomasisi devreye girebilir. Türkiye S-400’e karşılık İran muafiyeti kozu, ABD ise İran’a karşı S-400 muafiyeti ( Patriot almak şartıyla) kozunu sunabilir.
  • Tabi her tercih bir kaybediştir! Her tercih bazen de kazanımdır! İktidar bu noktada ya yol arkadaşlarından ayrılacak! Ya da yeni bir yol haritası çizecek!
  • Fakat Türkiye’de yerel seçimler, ülke içi yaşanan gelişmeler, diplomatik kıskaç açısından da belirleyici etkisi var!

Kaynak; Twitter, Gökhan ÖZBEK@gokhanozbek

Güncelleme: 23 Nisan 2019 — 06:25

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir