İran Irak Savaşı; (‘Galibi Olmayan Savaş’)

39 yıl önce bugün Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak ordusu, İran’ın Arap nüfusun yoğun yaşadığı Huzistan eyaletinin iki önemli kenti Abadan ve Hürremşehr’e saldırdı ve 8 yıl sürecek İran – Irak Savaşı başladı.

• İki ülkeyi savaşa sürükleyen görünürdeki sebep on yıllardır süregelen sınır anlaşmazlıkları ve su kaynaklarının paylaşımıydı. İran İslam Devrimi’nin ülkede istikrarsızlığa neden olması ve ordudaki büyük tasfiyeleri fırsata çevirmek isteyen Saddam, Batı’nın da desteğini almıştı.

• İran’ı devrim ihraç etmeye çalışmakla suçlayan Irak açısından şartlar elverişliydi. Kasım 79’da Tahran’daki ABD büyükelçiliğinin mollalarca işgali ve içindekilerin rehin alması İran’ı Batı’dan tecrit etmişti. Zaten devrimin üstünden henüz 1,5 yıl geçmiş, işler rayına oturmamıştı.

• Savaşın ilk günleri ani saldırı yapan Irak’ın zaferleriyle geçti. Saddam’ın askerlerinin İran sınırından 10 kilometre içeri girmesi üzerine İran’ın yanıtı Bağdat’ın bombalanması oldu ve savaşın ivmesi giderek hızlandı.

• İran’ın direnci pek çoklarını yanıltmıştı. Huzistan’ın büyük şehirlerini kuşatma altına alan Irak, bir türlü bitirici hamleyi yapamıyor, İran ordusunun sert direnişiyle karşılaşıyordu. Savaşın seyri ilerleyen aylarda tam anlamıyla “pata kalma” olarak ifade edilir oldu.

• “Galibi olmayan savaş” olarak tarihe geçen bu savaş boyunca yaklaşık 1 milyon insan hayatını kaybetti, yüzbinlercesi sakat kaldı, onbinlercesi savaş olarak yıllarca ülkesine dönemedi. İki ülkenin savaş boyunca yaklaşık yaklaşık 150 milyar dolar zarara uğradığı tahmin ediliyor.

• İran’ın “Kutsal Savunma”, Irak’ın “Saddam’ın Kadisiyesi” (636’da İran’ın fethiyle sonuçlanan Kadisiyesi Savaşı’na gönderme) olarak adlandırdığı savaş 20 Ağustos 1988’de sona erdi ve Saddam’ın ordusu İran’ı terk etti. Yaklaşık 2 sene sonra bir başka komşusunu işgal etmek üzere.

• Savaş sayesinde İran’da Humeyni karşıtları susturuldu ve cepheden gelen iyi haberlerle emekleme aşamasındaki mollalar ilk büyük sınavlarından başarıyla çıkmış oldular.