Uykunun insan sağlığı için önemi nedir?

Biliminsanları sizi daha uzun yaşatacak, hafızanızı güçlendirecek, sizi daha güzel/yakışıklı, daha yaratıcı yapacak; kanser, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, depresyon, anksiyete, demans ve beyin kanaması riskinizi azaltacak yan etkisi olmayan bir ilaç bulsa ilgilenir misiniz?

  • Uyku bunların hepsini ve daha fazlasını sağlıyor. Şu sıralar uyku üzerine okumalar yapıyorum. Uyku hakkında öğrendiğim şeyler beni şaşkınlığa düşürüyor. @drhaluksavas hocamın #uykulobisi ni daha iyi anlıyorum ve bu lobiye gönüllü katılıyorum.
  • Uyku, sağlıklı olmada çok önemli bir etken. Uyku hikayesi iyi bir psikiyatrik muayenenin temellerinden. İyi bir uyku psikiyatri kliniklerinde yaygın hedeflerden biri. Ben de üzerinde çokça duruyorum fakat önemini ve mahiyetini derinlemesine kavrayamadığımı itiraf ediyorum.
  • Doğu toplumlarında uyumak hakir görülen bir eylemdir. Az uyumak yüceltilir. Araştırmalar bunun hiç de öyle olmadığını gösteriyor. Doğal uyku; 7-8 saat gece ve 30-60 dk öğleden sonra olmak üzere iki parçadan oluşuyor.
  • Avrupa birliğine girmeden önce öğle uykusu Yunanlılarda yaygındı. Yapılan bir çalışma, Avrupa Birliği’ne girdikten sonra çalışma saatlerinin değişmesinden dolayı öğle uykusunu kaçıran insanlarda kalp hastalığı riskinin %38 arttığını gösteriyor.
  • Diğer enteresan bir çalışmada insanın biyolojik saatinde bir günün 24 saat 15 dakika olduğu bulunuyor. Bu çalışma hemen yanıbaşımızdaki Mammoth Cave’ de yapılıyor. Araştırmacılar aylarca gün ışığı görmeden, zaman kavramı olmadan karanlık mağarada zaman geçiriyorlar.
  • Buna rağmen gün algıları pek fazla değişmiyor. Gece olduğunu bilmemelerine rağmen akşam vakitlerinde uyuyor, gün ağarırken uyanıyorlar. Çalışma sonunda araştırmacıların gün algısı günde ortalama 15 dakika sapıyor. İnsanın “biyolojik günü”nün 24sa 15dk olduğu sonucuna varılıyor.
  • Uykunun önemli bir kısmını oluşturan REM uykusu çocukların zihinsel gelişimi için hayati derecede önemli. REM uykusu sırasında yeni sinapsların oluştuğu gösterilmiş. Yeterince REM uykusuna sahip olamayan çocuklarda zihinsel gelişim geriliği oranının daha yüksek olduğu bulunmuş.
  • Çok az dahi olsa, gebelik sırasında alkol kullanan annelerin bebeklerinde REM uykusunun hem süresinin hem de derinliğinin düştüğü gözlenmiş. #uykulobisi
  • REM uykusu süresinin, REM/NREM uyku oranının yaşam boyunca ve türler arasında değişimi de çok ilginç: Doğumdan önceki son haftalara kadar REM uykusu 6 saat, NREM 6 saat sürüyor. Geriye kalan 12 saatte fetus uyanık değil fakat bizim uyuduğumuz tarzda bir uykuda da değil.
  • Doğumdan hemen önceki son iki haftada REM uykusu 9 saate kadar çıkıyor. Doğumda tüm uykunun %50 si REM uykusu… Doğumdan ergenliğin sonuna kadar kademeli olarak düşerek %20 seviyesine iniyor ve hayat boyu bu seviyelerde seyrediyor.
  • Peki REM uykusu ne? Neden beyin gelişiminin en hızlı olduğu dönemlerde bu kadar uzun sürüyor ve beyin olgunlaşmaya başladığında azalıyor? #uykulobisi
  • REM(rapid eye movement) uykunun hızlı göz hareketlerinin olduğu kısmına deniyor. NREM(non-rapid eye movement) de ise göz hareketleri yok. Tüm uykumuz NREM ve REM in dönüşümlü tekrarlamalarıyla geçiyor. Uyku NREM ile başlayor. NREM 90dk kadar sürüyor, sonra REM uykusu başlıyor.
  • İlk REM uykumuz kısa: Yaklaşık 10 dk kadar sürüyor. Sonrasında her tekrarda daha da uzuyor. NREM in ise süresi gece boyunca değişmiyor. İsmin göz hareketlerinden geldiğine değindik. Bilim adamlarının ilk farkettiği en belirgin özellik bu olduğu için isim buradan geliyor.
  • Halbuki NREM ve REM, gece-gündüz kadar birbirinden farklı uykular. Uyku sırasındaki beyin dalgaları EEG yardımıyla izlenebiliyor. Uyanıkken beynimizdeki milyarlarca sinir hücresinden gelen dalgalar oldukça karışık ve düzensiz.
  • NREM e girildiğinde ise dalgalar ritmik ve düzenli bir hal alıyor. NREM’in derinliği arttıkça dalgaların frekansı azalıyor, dalgalar yavaşlıyor. Sonra birden REM başlıyor. REM dalgalarını uyanıkken görülen dalgalardan ayırmak imkansız. Yani bir nevi uyurken beynimiz uyanık!
  • İşte hızlı göz hareketleri de bu REM döneminde oluyor. Aynı zamanda, gündüz hatırladığımız canlı rüyaları da bu zamanda görüyoruz. REM uykusu sırasında bizi yataktan düşmekten, tekme ya da yumruk atmaktan korumak için bedenimiz bir nevi felç geçiryor. Göz kaslarımızsa aktif.
  • REM uykusunun beyin gelişiminde büyük rolü olduğu düşünülüyor. Gün içerisinde edinilen bilgilerin işlenmesi, yeni sinapsların oluşması, o gün edinilen bilgilerin eskilerle birleştirilmesi gibi işlevlerin REM uykusu sırasında gerçekleştiğine dair bulgular var.
  • Gün boyu tecrübe ediniyoruz, bilgi topluyoruz. Biz uyuyunca REM uykumuz sırasında beynimiz bir kütüphaneci gibi çalışıp herşeyi katalogluyor. Örneğin, o gün içtiğiniz çayı hayatınızın o gününe kadarki çay tecrübelerinizle birleştiriyor.
  • Freud’un “Rüyaların Yorumu” kitabını okuyanlar hatırlayacaktır. Freud her rüyanın bir “başlatan”ı (ve başlatanın genellikle o gün içinde yaşanılan bir olay) olduğundan bahseder. Bu başlatan, daha önce yaşanan olayları geri getirir ve böylece rüya oluşur.
  • Belki de “başlatan” aktif değil pasif bir rol oynuyor. Rüyayı başlatan şey “başlatan” değil, bu kataloglama süreci… REM uykusu bana başka birşeyi daha hatırlatıyor: Gece vaktinde bir karpuz ya da salatalık tarlasında bulunduysanız bileceksiniz.
  • Her sebze ya da meyve aynı şekilde mi büyür bilmiyorum fakat karpuzların gece büyümelerinden kaynaklanan sesi duyarsınız. Gündüz gerekli enerjiyi toplayan meyve gece büyür. Memelilerde ve birçok hayvanda beyin gelşimi/onarımı/dizaynı benzer şekilde REM uykusu sırasında gerçekleşir.
  • Bazı hayvanlar beyinlerinin yarısı uyurken diğer yarısıyla uyanık kalabilirler. Ya insanoğlu? Sizce biz bunu yapabilir miyiz?
  • Yunuslar ve diğer birçok balık bir seferde beyinlerinin bir yarısıyla uyurlar. Sebebi basit: Tüm beyinleriyle uyurlarsa ölürler. Aynı şekilde kuşlar ve maymun türleri de beyilerinin bir yarısıyla uyuyabilirler. Bu hayvanlarında bunun için nedenleri vardır:
  • Maymunlar ağaçtan düşmemek için, kuşlar avcılara yem olmamak için beyinlerinin bir yarısıyla uyurlar. Toplu yaşayan kuşların daha gelişmiş bir yöntemi vardır. Sürünün en başı ve en sonundaki kuşlar beyinlerinin yarısıyla uyurlar, diğer yarısıyla nöbet tutarlar.
  • Sürünün geri kalanı rahatça uyur. Gecenin yarısında nöbetçi kuşlar 180 derece döner ve beyinlerinin öteki yarısyla uyurlar. Göçmen kuşlarda ise başka hiçbir canlıda bulunmayan “süper uyku” vardır. Uykuları birkaç saniye sürer ve yeterlidir. Uçarken uyuyup uyanabilirler.
  • Daha da ilginci bu “süper uyku”ya sadece göç döneminde sahip olabilirler. Peki insan beyninin tek yarısıyla uyuyabilir mi? Muhtemelen tarihin bir döneminde bunu yapabliyorduk. Belki henüz tespit edilmemiş, beyninin bir yarısıyla uyuyabilen insan hala çıkar.
  • Fakat hepimiz bunu kısmen de olsa hala yapabiliyoruz. Misafirlikte ya da ilk defa uyuduğunuz bir yerde uykunuzun daha hafif olduğunu tecrübe etmişsinizdir. Uyku laboratuvarlarında yapılan çalışmalarda insanların beyinlerinin bir yarısının daha yüzeyel bir uykuda olduğu gözlenmiş.
  • Uyku deneyleri deneklerin yatak odalarında yapıldığında ise her iki beyin lobu da uykuya eşit katılmış. Sonuç olarak diğer hayvanları yarı beyinleriyle uyutan neyse insanları da uyutan aynı şey: güvende hissetmemek.
  • Muhtemelen beraber yaşamaya başlayıp, ateşi bulup, etrafımızı sağlam duvarlarla çevirince beynimizin bir yarısıyla uyumamıza gerek kalmadı.
  • İyi bir gece ve öğle uykusu; kanser, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, depresyon, anksiyete, demans, beyin kanaması ve daha birçok hastalık riskini azaltır.

Devam edecek…

Kaynak; Twitter, Dr. Cuneyt Tegin @cuneytteginmd

guest
1 Yorum
Inline Feedbacks
Tüm Yorumları Göster
trackback
Günde kaç saat uyumalıyız? (‘Bir kitap okudum hayatım değişti!’) – Mutlaka Oku | Flood | Bilgiseli
1 yıl önce

[…] Uykunun insan sağlığı için önemi nedir? […]

mutlakaoku.com © 2016 | Pdf Kitap İndir | Facebook video indir | Yorumlar Libros Gratis | Chapter 1 |
1
0
Bu konuda sen ne düşünüyorsun? Yaz Mutlaka Okunsun...x
()
x