Cinnet Geçirmek (‘Psikiyatrik Hastalıklar ve Suç’)

Kadına yönelik şiddet bahanelerinden birini açmak istiyorum; cinnet. Psikiyatride cinnet geçirmek diye bir şey yok. Aşırı stress altında psikotik atak geçirilebilir ama o da şiddeti direkt affetirmez ve kapasite kavramı devreye girer. Kapasitesi olan kişinin cezai ehliyet tamdır.

• Kapasite şudur: Psikozdasınız, aldatıldığınızı ve hakkınızda bir komplo olduğunu düşünüyorsunuz, çok eminsiniz, sesler duyuyorsunuz, çok öfkelisiniz, tehdit altında hissediyorsunuz. İnsan öldürmenin yanlış olduğunu biliyorsunuz. Karar anı: ya polisi arıyor ya da saldırıyorsunuz.
• Bir karar veriyorsunuz. Bu karar o anki gerçekliğinizden etkileniyor tabi ki. Çok öfkeli olduğunuz için saldırıyorsunuz; ama aslında ne kadar öfkeli de olsanız bunu yapmamanız gerektiğini biliyorsunuz. Tam kapasiteyle bir karar veriyorsunuz. Hasta ya da değil, sorumluluk sizin.
• Yani, farzedelim ki cinnet psikotik bir olgu. Değil, ama farzediyoruz. Yine de suçu hafifletmez. Psikotik hastaların da cinayet ve tecavüz gibi temel değerler konusunda kapasiteleri çoğunlukla vardır. “Cinnet” olgusu kabul görse bile ancak disosiyatif-nörotik bir durum olabilir.
• Bazen ağır psikotik ataklarda hasta çevresine zarar verebilir. Yıkar, döker, saldırır. Ama kapasitesini ani bir şekilde kaybedecek kadar ağır bir hastanın, düşünce ve davranışlarını insan öldürme düzeyinde organize etmesi çok zor, delil saklaması, hele tecavüz etmesi imkansızdır.
• İnsan öldürme ve tecavüze ilişkin kapasite kaybı çok nadirdir. Özellikle tecavüzde hiç görmedim. Psikotik hastalar kapasiteleri tamsa, işledikleri suçun cezasını çekerler. Tam kapasiteyle suç işleme riskleri en yüksek grup, psikopatlardır (ASKB) ve kategorik olarak hastadırlar.
• Kötülüğü ve sosyopatiyi, psikiyatrik hastalıklardan ayırmak çok önemli. Sanırım “cinnet” dedikleri şey, sosyopatların yaşadıkları öfke nöbetleri sonucu impulsif olarak ağır suçlar işlemeleri hali. Böyle bir hastalık yoktur. Bu suçlar kasıtlı ve tam kapasite ile işlenen suçlardır.
• Kötülük ve sosyopati (hastalık olarak tanımlanamaz) dışında, giderek artan antisosyal ve narsisistik kişilik bozukluklarının da “cinnet” iddiasında bulunma riskleri yüksek görünüyor ülkemizde. Elbette bir psikiyatrist kapasiteyi değerlendirebilir ama yasal düzenlemeler de şart.
• Gelişmiş ülkelerde kapasite değerlendirmeleri belli kanuni düzenlemeler çerçevesinde yapılır. İngilterede Mental Capacity Act var örneğin. Kapasitenin 4 kriterinin nasıl değerlendirileceği, kimler tarafından değerlendirilebileceği, nerede nasıl kullanılabileceği düzenlenmiştir.
• Kısacası; bir bilgiyi 1) anlayan, 2) aklında tutabilen, 3) konuda doğru ya da yanlış karar verebilen, 4) kararı ile ilgili iletişim kurabilen herkesin kapasitesi vardır. “Cinnet geçirdim, ne yaptığımı bilmiyordum” diye bir şey kabul edilemez. Bu, suçlulara janjanlı bir bahanedir.
• Kadına şiddet konusunda çok yazmak istiyorum ama başlayınca patriarki ve pedofili arasındaki direkt ilişkiye kadar gidiyorum. Bir konuda çok düşünmüşsünüzdür de özetlemenizin mümkün olmadığı bir yerdesinizdir ya; oradayım. Bir sonraki adım, düşüncelerin bir kitapta durulaşması.
• Şunu eklemek ve tekrar vurgulamak istiyorum: Kapasite psikiyatride çok önemlidir. Çünkü suç ve psikiyatrik hastalık arasındaki çizgiyi çizer. Hasta olmak insana suç işleme hakkı vermez.

Yazar; Dr Banu L I Canpolat @BanuLIC